نگهداری فرش دستبافت و روش های حفاظت از آن

نگهداری فرش دستبافت-مقاله کامل (1)

نگهداری فرش دستبافت و روش های حفاظت از آن

نگهداری فرش دستبافت و آسیب شناسی فرش

به منظور استفاده صحیح و مطلوب از فرش و جلوگیری از وارد آمدن خسارات و آسیب می بایست در ابتدا عوامل مخرب را شناسایی کرد ، بدنبال راه های حفاظت و نگهداری مرسوم و علمی گشت در ابتدا آسیبها را طبق جدول ۱ طبقه بندی می نماییم، سپس به توضیح آن می پردازیم.

نگهداری فرش دستبافت
جدول شماره (۱)
آسیب های وارده به فرش در زمانهای زیر بروز می کند:
۱٫ قبل از تولید
۲٫ در هنگام پروسنه تولید

۳٫ بعد از تولید قبل از دسترسی به مصرف کننده
۴٫ هنگام استفاده در محیط منزل و کار
۵٫ هنگام نگهداری و انبار کردن (موزه ها، گمرک و بازار)
۱) قبل از تولید:
۱٫ استفاده از مواد اولیه (پشم، ابریشم، پنبه و نخ هایی با تاب و نمره ی متفاوت و غیر استاندارد) و ابزار نامرغوب ( نقشه ی نامناسب، دفتین و شانه، ابزار بافت و دار)
۲٫ استفاده از مکان بافت غیر استاندارد (کمبود نور، روش نشستن، تهویه)
۳٫ رنگرزی (نحوهه رنگرزی و شستشوی الیاف و نخ)
۲) هنگام پروسه ی تولید

۱٫ چله کشی غیر مناسب و غلط (شل و سفت بودن چله، تراکم و چیدن نا منظم چله ها در کنار هم)
۲٫ استفاده غلط از ابزار بافت و دار
۳٫ تسلط کم و آموزش ناقص به بافندگان
۴٫ استفاده از گره های تقلبی (جفتی بافی، سه سه بافی و بی گره بافی)
۵٫ دو دست شدن بافت توسط چند بافنده

۶٫ پایین کشی غیر اصولی قالی جهت ادامه ی بافت و دوخت چله ها در روش فارسی بافت.
۷٫ عیوب بافت (غلط بافی، عدم پیشکشی مناسب، پوکی فرش، بالا یا پایین زادگی، متراکم و تنگ شدن نامناسب چله ها، شل شدن چله ها، ضخیم و نازک بودن چله ها، به کارگیری نامناسب پودها، شمشیری، سره دار بودن، پرداخت بد قیچی، رها کردن سر پود در حین بافت، ترنج دار بودن، لوله شدن، کیسی، ترکیدگی، لوچه، دورنگی)

۸٫ عیوب نقشه (عدم اصالت طرح و رنگ، عدم پخش صحیح و متعادل عناصر و نگاره های فرش، عدم تناسب طرح با رج ها، عدم تناسب عناصر تزئینی با ابعاد فرش، شکستگی بندها و خطوط منحنی و گلها)
۳) بعد از تولید
۱٫ غیر استاندار جداکردن فرش ار روی سردار
۲٫ دارکشی نامناسب
۳٫ پرداخت بد و ناهمگون

۴٫ شستشو و غبارگیری (موگیری) غیر اصولی فرش
۵٫ مرمت نامرتب و غیر اصولی قالی
۴) هنگام استفاده در منزل و محیط کار
۱٫ عوامل آسیب رسان بر فرش:
الف) زنده: انسان، حیوان، حشرات، قارچ ها، جلبک ها، خزه ها
ب) غیر زنده: آب و هوا، گرما و رطوبت، نور و آلودگی های جوی
۲٫ عوامل مخرب و تحمیلی بر فرش: انواع لکه ها، کوبیده شدن فرش، وارفتن شیرازه و گلیم بافی، رنگ دادن فرش، سوختن، در و پنجره و تهویه نامناسب، مواد شیمیایی مخرب
۳٫ روش ها و انواع انبار در نگهداری قالی

نگهداری فرش دستبافت - قالیشویی افتخار شهر

۱) قبل از تولید
الف و ب) استفاده از ابزار و مواد نامرغوب و غیر استاندارد
استافده از ابزار غیر استاندارد و نامطلوب گاهی اتفاق می افتد و باعث از بین رفتن ماه ها تلاش می گردد ،‌به عنوان مثال استفاده از دفتین با شانه هایی (دندانه) که از لحاظ وزن مناسب نمی باشد که باعث کم کوبیدن و یا زیاد کوبیدن پودها بر روی گره شده و فرش بالا یا پائین زدگر پیدا می کند و اگر تیغه های آن خراب یا دارای زائده باشد باعث پارگی زیاد نخ چله شده و در حین بافت

بافنده را با مشکل مواجه می کند .( در صورت عدم تناسب تراکم دندانه های دفتین با رج شمار فرش) استفاده از قلاب با تیغه کند باعث می شود که هنگام بریدن خامه ، خامه ها به صورت نامرتب بریده شده و بافنده مجبور شود که جهت کوتاه کردن خ

امه آن را بکشد و یا بزور آن را بکند که باعث کم تراکم شدن پرز گره می گردد .
استفاده از دارهای نامناسب با ابعاد مختلف
دارهای چوبی که به مروز زمان ترکیب اجزای آن بهم خورده است و یا استافده از دارهایی که بر روی غلتکهای آن دارای خلل و فرج و زائده باشد که باعث پارگی چله ها می گردد و یا دارهای فلزی که سردار و زیردار آن ها کج و خراب و فرسوده شده است یا متعلقات جانبی دارها خراب باشد.

ج ) استفاده از مکان بافت غیر استاندارد
هر چه مکان بافنده راحت ، مناسب و صحیح باشد وی بر روی بافت قالی مسلط بوده و از خسته شدن زود هنگام اعضاء بدن او جلوگیری می شود که این مکانها می بایست در ابتدا فضای مناسب در ابعاد دلخواه و مناسب دار قالی بوده و دارای روشنائی خوب باشد که چشم بافنده از نور کم یا زیاد خسته نشود ازنیمکتها و صندلیهای مناسب و مسلط به کار استفاده گردد بافنده به راحتی بتواند نقشه خوانی کرده و گره بزند و فضا باید دارای تهویه مناسب سرویس حمل و نقل ، بیمه ، مزد کافی ، و …. باشد. همه عوامل فوق باعث می شود که بافنده به کار خود دلگرم بوده و از غلط بافی ، عدم پیش کشی ،‌جفتی بافی و … جلوگیری گردد و محیط کار بایستی دارای دما و رطوبت ثابت بوده و نور خورشید به طور مستقیم به دار قالی نتابد.
د) رنگرزی

رنگ نخستین عاملی است که در فرش به چشم می آید ،‌مواد رنگی از منابع گوناگون نظیر گیاهان ، جانوران و منابع معدنی مثل فلزات و ترکیبات شیمیایی به دست می آید. رنگهای شیمیایی که از ترکیب مواد اسیدی و بازی به دست می آید از نظر کیفی پایدار ودر مقابل شستشو و استفاده در مقابل نور خورشید تفاوت قابل ملاحظه ای با رنگهای طبیعی دارند و رنگهای طبیعی در زمان استفاده از شفافیت اولیه به نوعی به ملایمت ونرمی می گراید و چشم را خسته نمی کند . پس در هنگام رنگرزی باید به ابزار ملزومات رنگرزی ،‌نحوه استفاده وآماده سازی الیاف دقت لازبم را

داشت شستشو و پاک سازی الیاف به طوری که به صورت معمولی و ساده با مواد مناسب شستشو گردد و الیاف پشم در اثر سهل انگاری هنگام شتسشو به ههم فشرده و در هم پیچیده نشود و به صورت نمد نگردد . ظروف رنگرزی تمیز بوده و از ظروف جداگانه برای رنگهای تیره یا روشن استفاده شود ، به مدت زمان جوشاندن دما توجه شود و زمان کافی برای آن در نظر گرفته گردد و

مقدار رنگ و مواد کمکی باید کاملاً محاسبه شده وکلافها در آنها بخوبی شناور باشند که کلافها از هم گشوده شوند و بعد از رنگرزی خامه ها به خوبی آبکشی شده و در محل مناسب خشک گردد . سهل انگاری در هنگام رنگرزی آسیب های جدی به فرش وارد می کند که قابل جبران و ترمیم نمی باشد مثل رگه دار شدن رنگ قالی ،‌رنگ دادن طرحهای مجاور به همدیگر بعد از شستشو

،‌بدرنگی، طرح از هم پاشیدگی رنگها و خرابی سطح لیف پشم بر اثر عدم نفوذ رنگ به داخل آن . در خصوص الیاف ابریشم که رنگرزی آن دارای مهارت خاصی می باشد باید موارد فوق رعایت شود. در خصوص پودها که معمولاً از جنس پنبه است رنگرزی وآماده سازی آسانتر می باشد .
۲) هنگام پروسه تولید

ه) چله کشی غیر مناسب وغلط ( شل و سفت بودن چله ،‌تراکم و چیدن نامنظم چله ها در کنار هم)
یکی از مهمترین عوامل عیب در قالی چله کشی نامناسب است که این عیب باعث به وجود آمدن اکثر عیوب قالی می باشد . اگر چله های قالی شل یا سفت باشد باعث پائین زدگی یا بالا زدگی فرش شده و اندازه فرش پس از بافت تغییر می کند. تراکم نامناسب چله ها در فرش باعث به هم خوردگی نقشه بافت و طرحها می شود. عیوب ترنج دار شدن – لوله شدن فرش و … را ناشی می شود.

و) استفاده غلط از ابزار بافت و دار و نقشه خوانی
بعلت آموزش کم و اطلاع ناقص بافنده از روش صحیح استفاده از ابزار بافت وقالی باعث می شود که بافنده از دفتنیهای نامناسب جهت رجشمار فرش استفاده کند قلاب نامناسب و استفاده غلط از پود، چله و خامه با توجه به رجشمار فرش که باعث عیوب ظاهری قالی می گردد ( ترنج دار – بالا وپائین زدگی فرش و … )‌که در عیوب قالی بحث خواهد شد و عدم تسلط بر نقشه خوانی نیز باعث غلط بافی می گرد . لذا شناخت و آموزش بافنده جهت شناسائی عیوب فرش و نحوه برطرف کردن آن بسیار مهم است .

ز )‌تسلط کم و آموزش ناقص به بافنده

ح)‌استفاده از گره های تقلبی (‌جفتی بافی – سه سه بافی و بی گره بافی )‌
همانگونه کهاز عنوان مشخص است استفاده از گره های تقلبی باعث کاهش تراکم پرز در فرش و کاهش استقامت گره در تارها شده و از عمر مفید فرش می کاهد و گاهی اوقات بعضی از بافنده ها در قسمت های بدون نقشه اقدام به زدن گره های تقلبی می کنند که باعث می شود آن قسمت از فرشها زودتر سائیده و خراب گردد .

ط) ‌پائین کشی غیر اصولی قالی جهت ادامه بافت و دوخت چله ها در روش فارسی بافت
معمولاً پس از بافت قسمتی از فرش چون قسمت بافته شده بالا می آید و برای ادامه در بافت مشکل ایجاد می شود معمولاً چله ها را شل کرده و فرش را بدور غلتک پائین می پیچند و فرش به پشت چله می رود و این عملیات اگر به درستی انجام نشود یعنی پائین کشی کج باشد و یاشل و سفت گردد علاوه بر کج شدن فرش، باعث پیدا شدن بسیاری از عیوب از جمله بالا و پائین زدگی ، شمشیری رشدن، سره دار بودن و … می گردد .

دردارهای فارسی بافت پس از صاف نمودن لبه فرش اگر گره های چله ها در بالا دار شل باشد باعث می گردد و بافت فرش با مشکل مواجه شده وعیوب ظاهری فرش بیشتر گردد .
ی) عیوب بافت فرش
۱- غلط بافی :‌
هر گونه شکستگی در نقوش فرش بافته شده و به هم خوردگی طرحج که نتیجه زدن گره اشتباه است غلط بافی می نامندکه می توان مهمترین عوامل را به شرح زیر عنوان کرد.
۱- بافنده نقشه را غلط ببافد
۲- گوینده نقش را غلط بگوید .

۳- طراح ممکن است نقشه را غلط ترسیم کند .
۴- عدم تناسب نقشه با رجشمار
۵- ضخیم یا نازک بودن نخ چله
۶- به جای رنگ مورد نظر در نقشه رنگ دیگری به کار بردن
۷- چند ردیف نقشه رانبافتن یا تکرار بافی در نتیجه غلط بافی ، گل ها و سایر نقوش در فرش از اندازه و ابعاد متناسب خارج شده ، ‌و نگاره ها بزرگتر ، کوچکتر و حتی ناموزون دیده می شوندکه باید پس از شناسائی آن را پیدا و تصحیح کرد .
۲- عدم پیش کشی گره ها

در بررسی پشت برخی از فرشهای نیمه باف و حتی بافته شده ، برجستگیهای کوچکی از نخ خامه ها دیده می شود به عبارت دیگر قسمتهای انتهای یک گره در پشت فرش نسبت به سایر گره برجسته تردیده می شود لذا پس از بافت هر رج فرش، بافنده باید با استفاده از دست یا شانه‌گره ها را به سمت جلو بکشد در غیر این صورت علاوه بر ارزیابی کم قیمت در آینده پس از استفاده از فرش باعث پوکی فرش و در آمدن سر خامه ها از داخل چله ها می شود .
۳- پوکی فرش

در برخی از فرشها هنگامی که دست را بر روی سطح فرش بکشیم و انگشتان خود را به داخل پرزگره ها فرو بریم متوجه می شویم که نوک انگشتان به راحتی با چله های فرش برخورد می کند که استفاده از گره جفتی (کاهش مصرف خامه در فرش )‌، عدم انطباق نمره ی خامه ها با رجشمار فرش از جمله ‌عوامل آن می باشد که باعث پوکی فرش، سبکی و تقلب در فرش می باشد .
۴- بالا یا پائین زدگی در فرش
در برخی از فرهای نیمه بافت ، متوجه می شویم که رجهای بافته شده در یک خط مستقیم قرار ندارند و بخشی از رجهای فرش بالاتر و پائین تر از بخش دیگر هستند در این حالت هنگامی که آخرین رج بالفته شده را نگاه می کنیم برآمدگی یا فرورفتگی دیده می شود و این عیب سبب می شود تا گل ها ، نقشه ها یا دراز و کشیده شده و یا کوتاه و پهن دیده شوند و در صورت بالا زدگی در همان قسمت بالا زده رجشمار طولی فرش از رجشمار عرضی آن کمتر می شود و بلعکس علل آن :‌

۱- تغییر ضخامت پود وخامه ها :‌که باعث تغییر ضخامت مربع بافت ( گره ، پود ضخیم و نازک )‌میگردد.
۲- متراکم و تنگ شدن چله ها :‌تراکم و فاصله یافتن چله ها از یکدیگر باعث می شود که گره های فرش به صورت صحیح وبا فاصله مناسب در کنار هم قرار گیرد و در صورت عدم رعایت این نسبت نظم گره ها به هم می خورد و گره ها در رجها نامنظم می گردد .
۳- عدم یکنواختی و منظم نبودن ضربات دفتین :‌ چنانچه بافنده برخی از قسمتهای فرش را کمتر یا آهسته تر بکوبد گره ها در فرش در همان ق۵سمت به طور کامل بر روی هم قرار نمی گیرند و بین رجهای فرش فاصله ایجاد می گردد و یا اینکه با ضربات محکم ، گره ها بهم نزدیک و فشرده می شوند .
۴- شل شدن چله ها :‌ باعث می شود تا گره ها به طور صحیح و کامل روی هم قرار نگیرند و بین رجهای بافته شده فاصله ایجاد شود .

۵- دو دست شدن بافت .
۶- ضخیم یا نازک بودن بیش از حد چله نسبت به رجشمار نقشه: اگر نخ چله بیش از حد ضخیم باشد به هم نزدیک تر شده و مانع از قرار گرفتن مناسب و به اندازه رجهای فرش بر روی هم و در نتیجه منجر به بالا زدگی می شود و نازک بودن نخ چله نیز باعث نزدیک شدن و فشردگی گره ها در رجهای فرش شده و پائین زدگی ایجاد می شود . ولی برای برطرف کردن عیب:
الف) ‌بیشتر نمودن شدت و تعداد ربات دفتین در محل بالا زدگی
ب) نازک نمودن پود
ج)‌کاهش ضخامت نخ های خامه مصرفی

د)‌کاهش ضر بات دفتین، ضخیم تر شدن خامه و دولانمودن خامه مصرفی

۵- شمشیری:
چنانچه ابتدا و انتهای برخی از فرشها را به دقت بررسی کنیم متوجه می شویم که دارای گودی و فرورفتگی خاصی هستند به نحوی که قسمت گلیم بافی وچند رج از بخش بافته شده به سمت پائین انحنا یافته است و شبیه به شمشیر گشته استاین عیب معمولاً در فرشهایی که گلیم بافی آنها از استقامت کافی برخوردار نیست .

و یا گلیم بافی فرش شل می باشد به وجود آید که بر اثر ضربات دفتین ایجاد می شود . و برای جلوگیری از آن باید از چوب مهار و یا گلیم بافی مناسب بهره گر فت .
شکل
۶- کجی فرش (‌تورفتگی یا شکم دار شدن فرش)
چنانچه به هر دلیل حاشیه های طولی وعرضی فرش در یک خط مستقیم قرار نداشته و تورفتگی و برآمدگی شود دچار عیب کجی است ، و علل آن عبارتند از :‌
الف) عدم پخش صحیح چله بر روی سردار و کوجی در فارسی بافت.
ب) نداشتن کوجی: ‌یکیک از مهمترین وظایف کوجی جلوگیری از کجی فرش است .
ج)‌ پاره شدن نخ کوجی

د )‌تاب زیاد پود ضخیم که باعث جمع شدن پود ضخیم بدور خود می شود وباعث جمع شدگی قالی می گردد.
ه )‌کشیدن بیش از حد پود ضخیم
و) عدم رعایت اندازه ها در هنگام پائین کشی ودوخت قفرش :‌در هنگام پائین کشی فرش باید دقت شود تا فاصله ی لبه های دو طرف فرش با راست و چپ روها یکسان و لبه کار در یک خط موازی با زیر دار باشد .
۷- شانه دار شدن (‌سرکجی )‌: اگر بعضی فرشها را در امتداد طولی تا کرده و یک نیمه ی طولی را بر روی نیمه دیگر قرار دهیم متوجه خواهیم شد

الف ) تراکم چله ها در یک طرف قالی : ‌در این حالت نزدیک شدن بیش از حد چله ها به هم باعث می شود تا گره ها در همان طرف به طور کامل بر روی هم قرار نگیرد و بین رجهای بافته شده فاصله ایجاد شود و باعث شانه دار شدن در همان سمت فرش شود .
ب ) شل شدن چله ها در یک طرف دستگاه : در این حالت گره ها به طور کامل روی هم قرار نگرفته و باعث زیاد شدن طول فرش و در یک نیمه می شود .

ج ) ‌عدم یکنواختی در کوبیدن دفتین
د )‌ موازی نبودن سردار و زیر دار
ه ) ‌سفت نمودن بیش از حد گوه ها و پیچ های تعبیه شده در سردار :‌که باعث انحنا و کجی لوله های فلزی یا چوبی دار می شود .
۸) ترک ( سره )‌: اگر فرش را از نیمه عرضی تا کرده و بر روی قسمت دیگر قرار دهند در این حالت چنانچه لبه های کناری فرش یا حاشیه ها کاملاً بر روی هم قرار گیرد (‌نیه اول فرش با نیمه دوم برابر باشد)‌ فرش سالم است در غیر این صورت فرش سره دارد .
۹) قیچی زدن نامنظم

۱۰) ‌بالا گیری (‌تودزدی)‌: چنانچه نقوش برخی از فرشها را ببینیم دربرخی از قسمتهای عرضی دچار شکستگی شده اند به شکلفی که ادامه حرکت بندها در یک امتدادنبوده ، حتی خطوط نگاره ها و گل ها نیز به صورت عرضی در یک ردیف قرار دارند دچار شکستگی هستند که این امر به علت حذف یک یا چند ردیف از نقشه فرش است .
۱۱) رها کردن سر پودر در حین بافت: در بعضی از مناطق قالیبافی هنگام فاتن قالیهای بزرگ از دو یا چند بافنده استفاده می شود و هر بافنده قسمتی از فرش را می بافد در این حالت ممکن است تعداد رجهای بافته شده توسط یک بافنده بیشتر باشد و بافنده دیگر کمتر ببافد و پس از هر بار

پودرکشی مجبور باشد سرپود را رها کند و تا بافنده دوم از آن استفاده کند در این حالت مقداری از سرپود اضافه می ماندو اگر به درستی قیچی نشود و به طور موازی و مرتب رجهای دیگر پود کشی نگردد و در پشت قالی رگه های پود که به صورت اختلاف سطح ، رگه دار یامدرب به هم متصل به وجود می آید و حالت فرش رخو شده را پیدا می کند .
۱۲) ترنج دار شدن فرش: گاهی اوقات نقش وسط فرش ( ترنج ) به طور کامل در وسط قرار نگرفته است و ترنج دار شدن به این معنی می شود که نقش وسط فرش جمع تر و یا کشیده تر شده است که دلایل آن:
الف )‌تغییر ضخامت نخ نخ پود در نیمه اول یا دوم فرش
ب )‌تغییر ضخامت خامه مصرفی در نیمه اول و دوم فرش

ج ) دو دست شدن بافت
د ) افزودن به رجهای فرش یا کاستن از آنها در نیمه اول و یا دوم فرش
ه ) بهم ریختن نظم چله ها در اول یا وسط و آخر فرش و نقشه ها در جای خود نیافتن
۱۳) لوله شدن: در بعضی از فقرشها ، لبه فرش به پشت فرش لوله شده یا پیچیده است. در هنگام بافت مشخص نمی باشد و هنگام اتمام قالی مشخص می شود که مهمترین دلایل آن :
الف )‌تاب زیاد پود ضخیم
ب ) کشش زیاد پود ضخیم
ج ) شدت ضربات دفتین :‌شدت ضربات دفتین سبب می شود که پس از تمام شدن فرش لبه های آن به علت انعکاس نیروی وارده بر نخهای پود آن را به بالا هل داده ودو طرف فرش نیز از این نیرو پیروی کنند
د )‌شل و سف پیچیدن شیرازه
۱۴)کیسی ( چین و چروک )‌ : در متن و حاشیه برخی از فرشها نوعی جمع شدگی دیده می شود که فرش در این قسمت برجسته واضافه تر به نظر می رسد که ظاهر خوبی ندارند و در معرض بیشتر ساییدگی قرار می گیثرند و پرزهای فرش زودتر از بین می رود :‌

الف )‌مدور نبودن زیر دار :‌اگر ساختمان دار قالی به شکلی باشد که هنگام پائین کشی فرش ، باید مقدار بافته شده را به دور زیر دار لوله کرد ، باید دقت شود تا زیر دار کاملاً مدور گرد باشد و وجود لبه های تیز و هر گونه برآمدگی بر روی زیر دار باعث خواهد شد تا هنگام لوله شدن فرش بر روی آن قسمت برآمده فشار زیاد به فرش وارد شود .
ب )‌پرزهای اضافی وهر نوع وسیله دیگر که به طور لهوی درهنگام لوله شدن فرش بقه دور زیر دار ، داخل فرش و لابه لای تابهای آن قرار گیرد .

ج )‌ جمع شدگی چله ها در ناحیه گلیم بافی فرش
د )‌ عدم رعایت دوخت صحیح فرش به زیر دار در هنگام پائین کشی . اگر در هنگام دوخت فرش به زیر دار به وسیله چرم، چین و چروک پیدا شود و بافت ادامه پیدا کند باعث کیسی می شود .
ه ) کاربرد مواد اکریلیک ومصنوعی در چله و خامه :‌که بر اثر حرارت الیاف مصنوعی جمع می شود باعث جمع شدگی می گردد
و ) ‌اگر نخ چله پشمی باشد و زیاد کشیده شود .
۱۵- لوچه : چنانچه یکی از گوشه های فرش زیادتر ( بلندتر ) از سایر گوشه های فرش باشد ، گوشه ای که دارای لوچه است از لحاظ عرض و طول مقداری بلند تر از سایر گوشه ها است (‌هنگام جدا کردن قیچی نمودن چله ها پس از پایان کار ، ‌اگر درست نباشد باعث می شود تا فشار وزن فرش بافته شده قسمتی از فر ش که ماندهاست را خراب کند .

۱۶- شکستگی : در پشت فرش شکستگی واضح است و به صورت خطی موازی و سفیدرنگ در عرض فرش مشاهده می گردد که به علت جابه جا شدن جای پود ضخیم ونازک است .
۱۷- ترکیدگی: در هنگام جمع کردن فرش گاهی صدای خاصی شنیده می شود که حاکی از پاره شدن چله ها و جدا شدن گره ها است .
۱۸-رگه ودورنگی: در بعضی از فرشها رنگ زمینه با حاشیه ها و دیگر قسمت فرش تغییر می کند که بعلت تهیه مواداولیه نامرغوب، عدم رنگرزی صحیح، طولانی شدن زمان بافت و عدم شستشوی صحیح قالی است.

رفوگری فرش و دانستنی های رفوکاری قالی ، ترمیم فرش

 

۱۹- تمام نشدن نقشه بعد از رسیدن به اندازه مورد نظر: رجشمار طولی و عرضی فرش مشخص است که چه هنگام فرش تمام می شود. حال اگر طبق نقشه و اندازه، فرش تمام شود می توان دلایل ذیل را عنوان کرد :‌
۱- تراکم نادرست تارهای چله
۲- دفتین زدن نامتعادل
۳- عدم تناسب نمره نخ با رجشمار فرش و عیب نقشه کشی
ک )‌ عیوب نقشه :‌
۱- عدم اصالت طرح ورنگ
۲) عدم پخش صحیح و متعادل عناصر ونگاره ها و فرش (‌خلوتی یا تراکم نقوش، پخش گل ها و دیگر نقوش مورد استفاده در متن فرش باید به یک اندازه باشد. )
۳-عدم تناسب طرح با رجشمار
۴- عدم تناسب عناصر تزیینی (‌گل وبرگ ) با ابعاد فرش
۵- عدم پخش صحیح رنگها در نقشه

۳) بعد از تولید ( یا عیوب عارضی ( تحمیلی ) )

الف) رعایت نکات اصولی در جدا کردن فرش از روی سردار
پس از اتمام فرش می بایست به اندازه ۳۰ سانتی متر بیش از نیاز، ریشه ها به صورت خطی صاف موازی گلیم بافی به وسیله مداد، خطی کشید و به اندازه ۴۰-۲۰ سانتی متر در میان به وسیله قیچی چله ها را برید. پس از مدتی کوتاه که به چله ها زمان استراحت داده شد چله های بافی مانده را برید . چون در زمان بافت فرش، فشار زیادی بر روی چله ها وتک تک تارها می باشد و وقتی به صورت ناگهانی این فشار قطع شود و این قطع شدن فشار منظم نباشد باعث بالا زدگی ، یا پائین زدگی و کج شدن حاشیه های فرش می گردد .

ب)‌ دار کشی
جهت برطرف کردن کجیهای کوچک وسایر موارد مشابه که به صورت فرورفتگی یا برآمدگی در کناره های فرش دیده می شود که در مورد کجیهای کوجک موثر است ودر مورد کجیهای بزرگ موثر نمی باشد و معمولاً فرش دار کشی شده پس از چند سال به حالت اولیه باز می گردد . معمولاً روش کار چنین است که ابتدا فرش را بر روی یک سطح چوبی پهن می نمایند سپس کمی آن را با آب مرطوب کرده تا حالت ارتجاعی وکشش پذیری آن بیشتر شود . سپس ابعاد واقعی و صحیح فرش

نگهداری فرش دستبافت

را مشخص نموده لبه هایی را که دارای فرورفتگی ( یا کجی می باشند )‌توسط چنگکهای مخصوص آن قدر می کشند تا این عیب برطرف گردد و بلافاصله آن را به تخته چوبی زیرین میخ می کنند و همینطور دیگر قسمتهای که عیب دارد را به همین ترتیب انجام دهند. پس از ۲ الی ۳ روز به همین حالت فرش را رها کرده تا کشیدگی فرش ثابت گردد ، میخها را کشیده و جای سوراخ شدگی میخها را با قلاب بافت پنهان می کنند(در بعضی از نقاط کشور پس از دار کشی پشت فر ش را به وسیله چسب چوب رقیق شده یا چسب سیر یشم آغشته می کنند تا فرش به حالت اولیه

برنگردد ولی معمولاً پس از شستشو این چسبها پاک می گردد و این روش چسب زدن به هیچ عنوان توصیه نمی گردد و کار درستی نمی باشد) معمولاً جهت میخ زدن اطراف فرش پیشنهاد می گردد از تسمه های چرمی بر روی فرش استفاده گردد تا میخ ها به فرش آسیب نرسانند. در هنگام دار کشی فرشها باید موارد ذیل رعایت گردد :‌
۱- فشار بیش از حد برای صاف کردن فرش باعث پاره شدن تار و پود حتی گره های فرش می گردد .
و معمولاً در کناره های فرش پس از دار کشی و قبل از رفو پارگیهای مشاهده را رفو می کنند .
۲- از چنگها،‌ میخها و قلابهای

۳- ایجاد کشش بر روی فرش باید مرحله ای باشد، یعنی در ابتدا مقدار کمی کشش با زمان معین، سپس کم کم فشار و کشش را بیشتر کنند تا عیوب برطرف گردد و در صورت اعمال کشش و فشار ناگهانی فرش بلافاصله پاره می گردد و اگر هم پاره نشود عیوب به طور اصولی برطرف نمی گردد .ج )‌پرداخت و روگیری فرش

نگهداری فرش دستبافت-مقاله مهم

نگهداری فرش دستبافت

کلیه فرش های گره دار (‌پرز دار )‌پس از اتمام بافت یا هنگام بافت پرداخت و روگیری می شود به عبارت دیگر اضافی پرز گره ها قیچی می گردد و البته فرشها از نظر ارتفاع پرز در سه گروه طبقه بندی می گردند :

۱- فرشهای با پرز به ارتفاع ۲ تا ۴ mm در گروه فرشهای کوتاه
۲- فرشهای با پرز به ارتفاع ۴ تا ۱۰ mm در گروه فرشهای متوسط
۳- فرشهای با پرز به ارتفاع ۱۰ تا ۲۰ mm در گروه فرشهای بلند .
معمولاً عده ای بافندگان در هنگام بافت پس از هر ۲ الی ۳ رج اقدام به پرداخت با قیچی می کنند (‌مانند بافندگان اصفهان ، قم ،‌کاشان و آذربایجان )‌ولی عده ای نیز پس از بافت واتمام فرش آن را به دست روکارگیران ماهر سپرده تا به وسیله قیجیهای برقی آن را پرداخت نمایند . معمولاً در هنگام بافت اگر پرداخت اولیه توسط بافنده صورت گجیرد درصورت غلط بافی و یا سایر عیوب دیگر همچون بالا زدگی ، شکستگی طرح و … به راحتی مشخص شده و مسیر یابی صورت می گیرد و می توان عیوب را بلافاصله شناسائی و برطرف کرد و پس از اتمام فرش جهت پرداخت منظم وصاف و یکنواخت توسط دستگاه پرداخت می گردد .
معمولاً قیچیهای برقی علاوه بر داشتن اندازه دندانه های متفاوت آنها را می توان بسته به ارتفاع پرز تنظیم کرد .
معمولاً روگیری فرش علاوه بر یکنویاخت وصاف کردن سطح فرش باعث وضوح بیشتر نقشه فرش نیز می گردد . در غیر این صورت سطح فرش نامرتب و نقشه فرش نیز به صورلت گنگ و کدر دیده می گردد .

نگهداری فرش دستبافت

د)‌شستشو و غبار گیری فرش
بر اساس مرور زمان و قرار گرفتن فرش در جاهای مختلف ، گرد و غبار موجود در هوا و یا گرد و غبار ناشی از انجام کار ومحیط در فرش نشسته و به تدریج در لابه لای پرزهای آن قرار می گیرد این امر در نهایت موجب کثیفی و پائین آمدن کیفیت مطلوب فرش می گردد و یا جهت از بین بردن حشرات موذی مثل بید ، و سوسکها یکی از بهترین روشر غبار گیری است وجود گرد و غبار در فرش و رطوبت آن را نمدی می کند وباعث شکنندگی فرش در هنگام حمل ونقل و تا نمودن فرش می شود .

– روشهای غبار گیری
-اقدامات اولیه:
قبل از غبار گیری ، به منظور جلوگیری از آسیب به فرش باید اقداماتی صورت گیرد به طور مثال برای جلوگیری از ریختدگی لبه های فرش می توان یک نوار از جنس پلاستیک یا چرم به صورت اریب به لبه های خارجی فرش دوخت و یا اینکه اگر ریشه های فرش محکم نیستند به وسیله انجام دو گره و یا گره زدن چند ریشه به هم آنها را محکم کر د.
الف )‌غبار گیری دستی:

توسط کارگران توسط به وسیله ی دست صورت می گیرد: در این روش فرش را از ۴ طرف گرفته وتکان می دهند و یا آن را از پشت در محل مناسبی پهن کرده و یا چوب بر پشت آن می زنند تا غبارها خارج شود و یا اینکه به وسیله جاروبرقی گرد و غبار را مکش می نمائید و یا اینکه فرش را به صورت باز و یا جمع شده بر روی زمین می کوبند (‌که روش مناسبی نمی باشد )‌ باید توجه داشت که هر نوع فرشی را باید به روش مناسب حال خود غبار گیری کرد معمولاً فرشهای کهنه و قدیمی

نگهداری فرش دستبافت

را به وسیله جاروبرقی که دارای مکش بسیار ضعیفی می باشد، غبار گیری می کند و یا اینکه به وسیله برس نرم و تمیز سطح فرش را در جهت خواب برس کرده و به وسیله جاروبرقی از فاصله بالا تر گرد و غبار را جمع می کنند و فرشهای سالمتر وجوانتر را به پشت در معرض آفتاب پهن کرده پس از مدتی دوباره آن را به سمتی که پرزها به سمت پائین باشد پهن می کنند ( روی توری فلزی ویا چمن )‌پس توسط کارگر با ترکه ای ظریف به آن ضربه می زنند تا گردوغبار خارج شود .
ب )‌غبار گیری ماشینی

هر چند غبار گیری به روش دستی صدمات کمتر ی به فرش وارد می شود ولی چون سرعت آن کم می باشد امروزه توسط ماشین انجام می گیرد .

نگهداری فرش دستبافت

۱- دستگاه غبار گیری قدیمی
این دستگاه در داخل خود دارای دو محور گردان می باشد به هر محور تسمه های برزنتی که در انتها دارای قلابهای فلزی ۱۰×۱۰ سانتی متر هستند، متصل است. این تسمه ها و قلاب ها ثابت بوده و بر اثر حرکت دورانی حول محور از پشت و رو ضرباتی را به فرش وارد می کنند . نحوه دستگاه بدین صورت است که از یک طر ف دستگاه فر ش را به سمتی که پرز آن به طرف پائین است واردمی کنند وتوسط برس فلزی طولی که باعث می شود پرزها، بلند شده( تا خاک راحت خارج شود) به جلو هدایت می شود و از میان این دو محور شلاق زن عبور می کند تا به وسیله این ضربات گرد و غبار خارج شود . چون گرد و غبار چله بسیار زیاد می باشد توسط کانالی که مکش می کند گرد و غبار جمع آوری می شود. باید توجه داشت که فرشهای معیوب و پوسیده و کهنه وارد این دستگاه ها نگردد چون امکان پاره شدن آن زیاد است .
۲- دستگاه غبارگیری جدید

نگهداری فرش دستبافت

این دستگاه دارای گردونه ای بزرگ فلزی درون یک اتاقک فلزی قرار دارد (‌مثل ماشین لباسشوی )‌معمولاً فرشها را تا نیمه ماشین داخل گردونه پر کرده و این گردونه بر اثر چرخش به حول محور خودش باعث می شود تا فرشها نیز از بالا به پائین و برعکس حرکت کرده و بر اثر این حرکت های دورانی گرد و غبار فرش از آن خارج شود .
– شستشوی فرش

شستشوی فرش از سالها پیش در خانواده های ایرانی مرسوم بوده است گاه آنها را در رودخانه ها می شسته و گاه نیز به وسیله کارگاه های قالیشویی، به هر حال هدف از آن شستشوی دقیق و اصولی فرش است که به خوبی و بدون کمترین صدمه به فرش تحقق یابد و فرش از آلودگیها و سطوح چرک زدوده گردد . در روشهای قدیمی فرش را درون نهرهای روان آب قرار داده و پس از آنکه فرش به خوبی خیس گردید . آن را بیرون آورده و با مواد شوینده همچون چوبک ودر حال حاضر با مواد شوینده شیمیایی به کمک پاروهای بزرگ می شستند سپس دوباره در نهر‌آب قرار داده تا مواد شوینده تمیز گردد . سپس فر شها را بر روی صخره ها و سنگهای اطراف رودخانه و در مقابل نور آفتاب قرار می دادند. در روش جدید قالیشویی پس از آن که تمام فرش به خوبی خیس شد مواد پاک کننده را به مقدار مناسب روی سطح قالی می ریزند. سپس با برسهای ویژه ای شروع به شستن فرش می کنند به این ترتیب قسمتهای چرک آلود قالی کاملاً تمیز می گردد ودر برخی از کارگاه های قالیشویی دستگاه های خاصی طراحی وساخته اند که دارای برسهای بزرگ و دایره ای شکل می باشد و توسط نیروی برق به حرکت در می آید و به آهستگی سطح فرش را سائیده ونقاط تیره و چرک آنرا می شوید پس از آن که تمام فرش به خوبی شسته شد توسط

نگهداری فرش دستبافت

شلنگهای آب که دارای دوشهای پخش کننده آب است تمام فرش را شسته و مواد شوینده را به خوبی از قالی دور می کنند پس از آن که به خوبی مواد شوینده از لابه لای پرز فرش خارج شد معمولاً فرش را به طور کامل و یکجای درون حوضچه های بزرگ آب فرو می کنند تا به اصطلاح آبکشی شود . معمولاً به هنگام آبکشی فرش اغلب از پارو و برسهای خاصی جهت زدودن بهتر مواد شوینده و آلودگیها استفاده می نمایند . در کارگاه های قالیشویی عموماً به جای لوله کردن

فرش و آبگیری آن، با تحت فشار قر ار دادن ،‌ از دستگاه های خاصی استفاده می گردد که عملکرد آن شبیه دستگاه های سانتریفوژ است که در این حالت با نیروی گریز از مرکز بیشتر آب موجود در درون قالی به طرفین هدایت شده وخارج می شود . پس بر روی سطح زمین پهن می کنند یا بر روی دارها و چوبهای بزرگ می آوریزند تا چند روز در مجاورت هوا خاک شود و یا درون گرمخانه آن را خشک کنند .

نگهداری فرش دستبافت

رعایت نکات خاصی در شستشوی فرش :‌
می توان گفت هنگام شتشوی فرش چه به صورت قدیمی چه در کارگاههای بزرگ قالیشویی رعایت برخی موارد باعث تضمین سلامت و همچنین جلوگیری از پوسیدگی و افزایش دوام آن می گردد .
۱- شستشوی فرش باید روی سطح کاملاً صاف تخت مانند ، سطوح سیمانی ،‌موزاییک یا سنگ انجام شود.

بهترین و ارزانترین قالیشویی مجاز زعفرانیه

نگهداری فرش دستبافت

۲- چنانچه شستشوی فرش در کنار رودها و نهرهای جاری میسر نیست بهتر است برای خیس کردن و شتشوی فرش از روشهایی که آب با فشار و به صورت افشان پخش می نماید استفاده نمود .
۳- مواد شوینده ای که برای شستشوی فرش به کار می روند باید کاملاً خنثی باشند تا از هر گونه آسیب در الیاف پشم جلوگیری شود. محیطهای اسیدی و قلیایی شدید هر کدام به نوعی باعث تخریب ساختمانی شیمیایی لیف پشم می شود. این پودرها به جهت آن که برای برطرف کردن چربیهای موجود بر روی لباسها تهیه شده دارای ترکیبات شیمیایی اسیدی قوی هستند و کاربرد آنها برای شستشو پرز فرش باعث می شود علاوه بر شسته شدن سطوح چرک وکثیف فرش ،

تمام چربی الیاف پشم گرفته شده و لذا الیاف کاملاً خشک و شکننده شوند در این صورت پس از مدتی استفاده و قرار گرفتن در معرض رفت وآمد الیاف شکسته شده و فرش سریعاً ذرتی (‌کچل) می شود.

نگهداری فرش دستبافت

۴- چنانچه فرش دارای خامه های رنگی باشد که به خوبی رنگ رزی نشده اند و به هر تقدیر رنگها از ثبات کافی بر خوردار نباشند در هنگام شستشو به ویژه زمانی که توسط برس بر روی سطح پرزها کشیده می شود ممکن است رنگها در هم ادغام شوند و به اصطلاح فرش رنگ دهد. (حتی با استفاده از آب گرم که حرارت آن زیاد باشد می تواند پس دادن رنگها را تسریع بخشد .) به همین دلیل در اغلب کارگاه ها حوضچه هایی وجود دارد که توسط مواد خاصی آغشته شده اند و فرشها را مدت زمانی در آن نگهداری می کنند تا رنگ الیاف برای مدتی به طور نسبی ثابت گردد .
۵- چنانچه از مواد شوینده سنتی برای شستشوی فرش استفاده شود به دلیل احتمال وجود

نگهداری فرش دستبافت

ناخالصیها در این مواد ممکن است به دباخل پرز فرش نفوذ نمایند به همین دلیل در این گونه مواد باید عمل آب کشی فرش به دقبت انجام گردد تا مواد باقی مانده در فرش باعث آسیب دیدگی قالی نگردد .
۶- چنانچه آبکشی فرش در رودخانه ها انجام گیرد به دلیل وجود برخی املاح معدنی ( گچ و آهک ) ممکن است مواد مذکور در فرش باقی بماند و باعث پوسیدگی زودرس گردد .
۷- برای آب گیری فرش در صورتی که از دستگاه های سانتریفوژه استفاده نگردد . بهتر است فرش را توسط برس یا با پارو های مخصوص کاملاً آب گیری نمود در مورد قالیهای کهنه باید دقت بیشتری کرد تا فرشهای کهنه پاره نگردد .
۸- چنانچه برای خشک کردن قالی شسته شده مجبور هستیم آن را برای مدتی پهن کنیم بهتر است قالی را کاملاً باز کنیم در صورتی که فضای لازم برای پهن کردن فرش موجود نیست لوله کردن فرش و تا نمودن آن نیز کار درستی نیست زیرا پس از چند روز و خشک شدن فرش در قسمتهای تا خورده برجستگی محوسس پدیدار می گردد وباعث کیسی فرش و ساییدگی می گردد.

نگهداری فرش دستبافت

۹- چنانچه فرش در منزل شسته می شود و نوع رنگرزی الیاف آن به صورت بی ثبات و نامرغوب

باشدنباید برای خشک کردن فرش آن را آویزان نمود زیرا مقدار آب باقی ماندهدر فرش از درون الیاف و پرزها به سمت پائین فرش حرکت کرده و در مسیر خود رنگجهای ناپایدار را نیز حکت می دهند و قسمت پائین فرش بیش از بالا ی آن آسیب می بیند و رنگ برداری آن نیز بسیار مشکل است . سنگین شدن قسمت پائین فرش در فرشهای قدیمی باعث پاره شدن چله های قالی می شود .
۱۰- پس از آب کشی فرش باید پساب آن کاملاً صاف باشد در غیر اینصورت احتمال باقی ماندن مواد شوینده و سایر املاح آن وجود دارد که این امر باعث پوسیدگی زودرس فرش می گردد .

نگهداری فرش دستبافت

۱۱- حتی الامکان می بایست از گرم خانه یا مکانهایی که در آنها نور شدید آفتاب وجود نداشته باشد برای خشک کردن فرش استفاده نمود زیرا تابش شدید نور آفتاب باعث رنگ پریدگی فرش به ویژه رنگهای ناپایدار می گردد .
۱۲- جهت شستشو در منزل پیشنهاد می گردد که از مواد شوینده موجود در منازل جهت شستشوی فرش استفاده نگردد و برای شستشو فرش مواد شوینده خاصی وجود دارد که کاملاً خنثی بوده و فاقد ترکیباتاسیدی و قلیایی است ویا از شامپو استفاده گردد بهتر است

.
چنانچه به هر دلیل الیاف پشم در هنگام شستشوی فرش رنگ داده و باعث لکه دار شدن آن شوند . می توان توسط مواد خاصی اقدام به رنگ برداری نمود. رایج ترین ماده رنگ بردارذی هیدروسولفیت است اما نباید از آن با غلظت زیاد استفاده کرد لذا اگر با ماست ترش مخلوط گردد این محلول دارای رنگ بری قابل کنترلی می باشد (توصیه می گردد جهت این کار با یک استاد کار قالی شوی مشورت گردد.)

نگهداری فرش دستبافت

دواشور نمودن فرش :‌

معمولاً‌شستشو به چند طریق کهنه ، براق شور و آب شور معمولی تقسیم می شود . عمل کهنه شور بیشتر در مورد قالیهای صادراتی کاربرد دارد در این طریق بقرای این که قالی به ظاهر کهنه و قدیمی شود با استفاده از مواد شیمیایی رنگ قالی کهنه شده و پرزهای آن نیز کم می شود . ( اسید سیتریک NaOH، پرمنگنات پتاسیم ، پوست گردو و یا جوش شیری). در روش براق شور ، مواد شیمیایی خاصی برای تازه جلوه نمودن ظاهر قالی به کار می رود و این روش بیشتر در مورد شستشوی قالیهای داخلی کاربرد دارد . (هیپوکلوریدریک کلس

یم، آب اکسیژنه، سود سوزآور رقیق و پرمنگنات پتاسیم رقیق)

نگهداری فرش دستبافت

مواد شوینده در روش براق شور از ترکیبات هیدروپودرهای شستشوی خانگی و شامپو تگزافون می باشد که علاوه بر شوینده بودن تثبیت کننده رنگ نیز هستند، که کاربرد و مقدار مصرف آن بسته به نظر استاد کار مجرب می باشد و معمولاً این محلولها به صورت آماده در بازار است . (شایان ذکر است مواد نام برده شده جهت مصرف در مناطق خاث و با فرشهایی با جنس های گوناگون و حذف سلیقه و درصدهای مختلف رقیق شدن امکان پذیر می باشد چون امکان دارد یک ماده ی شیمیایی با درصد مختلف غلظت در دو نوع شور مختلف استفاده گردد که کسب تجربه زیر نظر استادکار مجرب اجتناب ناپذیر است.)
آشنایی با مواد ضد بید :‌
ویژگیهای زیر در ترکیبهای ضد بید اهمیت فراوان دارند :
۱- ویژگی ضد بید باید روی لیف پشم اثر بخش باشد
۲- پایداری خوب پس از شستشوی گوناگون
۳- دوام و پایداری در برابرنور
۴- بدون بو ورنگ باشد
۵- در دمای نزدیک به جوش جذب شود
۶- همراه با بیشتر مواد تکمیلی بتوان کارنمود .
۷- ویژگیهای فیزیکی پشم را دگرگون نکند .
۸- ویژگی رنگرزی پشم را دگرگون نکند .
۹- افزون بر الیاف پشمی بر الیاف دیگر هم اثر داشته باشد .
از ایولان یو ۳۳( Eulan. L .33)‌ برای ضد بید کردن الیاف استفاده می کنند رنگ ظاهری آن قهوه ای کم رنگ و به صورت مایع است این ماده قابل حل در آب می باشد پس از آ» که ایولان را به اندازه کافی رقیق کردند وبه حمام که در آن رنگ و اسید وجود دارد ، داخل می کنندو رنگرزی را به صورت معمول ادامه می دهند در موردرنگهای طبیعی و رنگهای دندانه ای که احتیاج به عمل دندانه دادن پشم است بهتر است که عمل تکمیلی ضد بید در حمام دندانه انجام گیرد .

نگهداری فرش دستبافت

عمل ضد بید کردن پس از رنگرزی :‌
این راه یکی از روشهای بسیار خوب برای ضد بید کردن پشم است پس از عمل رنگرزی در موقع شستشوی می توان ایولان یو ۳۳ را به کار برد . ابتدا آن را در ۵ تا ۱۰ قسمت آب سرد رقیق کرده سپس به حمام شستشو داخل می کنند . مدت ۱۰ دقیقه در حرارت ۴۰ تا ۳۵ درجه خامه پشم را در آن گردش داده . سپس نسبت به وزن کالا ۱% اسید استیک ۶۰% را که قبلاً رقیق کرده اند به حمام اضافه می کنند ودوباره ۱۵ دقیقه خامه پشم را در حمام گردش می دهند .

روش ضد بید کردن با ایولان یو جدید :
پس از رنگرزی :‌ در این حالت می توان عمل ضد بید نمودن را با شستشوی ساده و یا با صابون و دتر جنت انجام داد . درجه حرارت بین C040 – ۳۵ می باشد این ماده را در مقدار آبی بین ۵ تا ۱۰ برابر وزن ماده باشد رقیق کرده و به حمام خنثی اضافه می کنند و مدت ۱۰ دقیقه پشم را در حمام گردش می دهند و مانند روش فوق عمل می کنند و بدون شستشو الیاف پشم را خشک می کنند .

در حمام رنگ :‌
ابتدا ایولان یو را رقیق کرده ، قبل از آن که اسید را حمام ریخته باشند وارد حمام رنگ می کنند پس از آن اسید و الیاف پشم را وارد محلول نموده و رنگرزی را در حالت معمولی ادامه می دهند ،‌در مورد رنگهای دندانه ای و رنگهای طبیعی بهتر است این عمل توام و در یک حمام انجام شود . (‌ضد بید کردن و دندانه دادن )‌
عمل ضد بید کردن در هنگام شستشو
می توان با ایولاین یو قالی های تمام شده را به دو صورت ضد بید نمود:
۱- قالی را در محلول ۵ گرم در لیتر ایولان ۲۵ تا ۳۰ گرم شده شستشو می دهند پس از شستشو قالی را در ماشین سانتریفوژ آبگرم کرده و این عمل را چند بار تکرار می کنند تا محلول خوب جذب پرزهای قالی گردد و در مرحله آخر آن را آبکشی نکرده و آن را خشک می نمایند .
۲- این شستشو را نیمه خشک شویی می نامند در هر لیتر کف صابون حدود ۱۰ گرم ایولان یو وارد می کنند و بصورت معمولی قالی را با آن شستشو می دهند و به منظور اطمینان هر چند سال یکبار تکرار می نمایند .

نگهداری فرش دستبافت

۴) هنگام استفاده در منزل و محیط کار
الف) عوامل آسیب رسان به قالی
عوامل آسیب رسان به قالی را می توان به دو گروه کلی تقسیم کرد :‌عوامل زنده وعوامل غیر زنده
۱) عوامل زنده :‌
این عوامل شامل انسان ، حشرات ، قارچها ، جلبکه ، خزه ها ، گل سنگها و جانوران ( موشها ) می باشد . انسان از یک سو عامل سازنده محیط خویش است واز سوی دیگر با سهل انگاری یکی از عوامل مهم تخریب مخیط زیست خود به شمار می آید . بدین صورت که انسان بدون توجه به اصول صحیح نگهداری و مراقبت از اشیاء زمینه های از بین رفتن آنها را فراهم می کند . در مورد قای حمل و نقل ، رعایت اصول بهداشت ، توجه به نکات ایمنی ، انبار کردن ، بهره برداری و .. از جمله مواردی است که باید در خصوص آنها دقت کافی به عمل آید تا به قالی آسیب وارد نشود . حشرات از خطرناک ترین دشمنان مواد آلی هستند رشد حشرات در هوای مرطوب و گرم بسیار بیشتر از آب و هوای معتدل است . از آنجا که وجود رطوبت زیاد باعث رشد حشرات می شود ، از این رو وجود

تهویه مناسب و کنترل آب و هوا از مهمترین شرایط مبارزه با حشرات به شمار می رود . البته ساده ترین روش مبارزه با حشرات استفاده از مواد شیمیایی است که از‌ آن به عنوان حشره کش یاد می شود .شایان ذکر است که از حشره کشها به دو صورت:‌ الف)‌بخار ب ) محلول می توان استفاده کرد . انواع مهم حشراتی که به قالی آسیب می رسانند عبارتند از :‌ حشره های ماهی نقره ای (‌تی سانورا )‌، جیرجیرک ، ملخ ، سوسک حمام ، موریانه ، سوسک سیاه قالی و انواع مختلف بید وسوسک هر یک از این حشرات ویژگیهای خاصی دارند که ذیلاً به شرح هر یک به طور جداگانه می پردازیم .
تی سانوار :‌
ممولی ترین نوع این حشره به نام ماهی نقره ای معروف است که بین ۸ تا ۱۰ میلیمتر قد داشته و رنگ آن نقره ای متمایل به خاکستری است . این حشره معمولاً در محلهای تاریک که رطوبت هوا بالای ۵۵ درصد است زندگی می کند و عمر آن بین ۲ تا ۳ سال می باشد نظافت دائمی محل بهترین راه کنترل و مبارزه با حشره ماهی نقره ای است .

نگهداری فرش دستبافت

سوسک حمام :‌
این حشره جانوری همه چیز خور است . عمر طولانی داشته وشبها فعالیت بیشتری دارد . برای از بین بردن این نوع سوسکها از حشره کشهای مختلفی نظیر (‌د.د.ت ) استفاده می شود .
موریانه (‌مورچه سفید )‌:‌
موریانه یا مورچه سفید از حشرات بسیار زیانباری است که خطر بزرگی برای چوب به شمار می رود . این حشره از چوب ودیگر مواد ساخته شده از سلولز به عنوان غذا استفاده می کند . به طور کلی دو نوع موریانه وجود دارد :‌۱)‌موریانه هایی که در چوب خشک زندگی می کنند ۲) موریانه هایی که در زیر زمین لانه می سازند .
موریانه های نوع اول در چوب وکاملاً جدا از خاک زندگی می کنند ، در حالیکه موریانه های زیر زمینی به طور دائم در تماس با خاک هستند . این حشرات به صورت گروهی درون زمین زندگی می کنند و از طریق تونلهای خاکی به تمام قسمتهای ساختمان راه پیدا می کنند در طی این مراحل موریانه ها به کمی رطوبت هم نیاز دارند .
موثرترین راه مبارزه با موریانه انجام اقدامهای پیشگیری قبل از ساختن بنا می باشد . این اقدامهای احتیاطی اولیه عبارتند از :‌تمیز کردن زمین بنا ، ضد عفونی کردن زمین ، استفاده از موانع فیزیکی – ضد عفونی کردن ساختمان

نگهداری فرش دستبافت

الف :‌فلس بالان Lepidoptera
ب )‌ بید گونه Tineala bissellibua
این حشره دارای دگر دیسی کامل است یعنی زندگی آن در یک چرخه ، شامل ، تخم ، لارود ، شفیرگی و حشره بالغ می باشد .
حشره بالغ : پروانه ی کوچکی است به طول ۶ تا ۹ میلیمتر که عرض آن با بالهای باز mm16 بوده بالهای جلویی به رنگ زرد براق و بالهای عقبی به رنگ خاکستری مایل به رنگ زرد و دارای ریشک های نسبتاً بلندی می باشد .
بیدهای نرپروازی های کوتاه متفاوت داشته ولی بیدهای ماده با جهش و راه رفتن تغییر محل می دهند .

روی سطح بالها دارای فلسهای بسیار ریز می باشد ، که نور را منعکس می کنند .
بیدهای ماده بالغ پس از جفت گیری شروع به تخم گذاری نموده به طور متفرق روی پارچه و لابه لای پرزهای قالی تخم گذاری می کنند تا لاروها در زمان مناسب بتوانند تغذیه کند .
حشره بالغ نقش زیادی در نوع آسیب و شناسایی آن دارد ، اما خود حشره به ندرت تغذیه می کند .
تخم ها :‌به رنگ سفید ، براق ، بیضی به طول ۶۶/۰ و عرض MM 2/0 می باشد و روی سطوح سیاه و تیره به صورت نقاط سفید قابل مشاهده هستند تعداد تخم بید ۱۰۰ تا ۱۵۰ عدد است و دوران تفریح آن ۸ تا ۱۰ روز می باشد .
لارو : به رنرگ زرد و سر قهوه ای می باشد و به (‌کاترپیلار )‌مشهور است . اصلی ترین عامل آسیب رسانی به الیاف و قالیها لارو بید می باشد از ماده Keratin موجود در الیاف پشمی تغذیه می کند ، اما قادر به هضم الیاف سلولزی نیست . بنابراین در قالیها پرزها را که الیاف پشم یا کرک هستند ، نابود می کند ولی قادر به تارها (‌تون ) که معمولاً پنبه ای است آسیب نمی رساند .
یافتن لارو به دلیل شکل پرزها در قالی کار مشکلی است وعمدتاً آسیب بعد از مرحله بلوغ حشره شناسایی شده است . لاورها در طی چهل نسل قادر به نابودی kg 42 الیاف پشمی می باشند .
طول دوره لاروی معمولاً ۲۶ روز است که از نظر آسیب شناسی بسیار مهم است مناسبترین دما از ۱۵ تا ۲۵ درجه است .
شفیره :‌مرحله بعد از دوران لاروی است و با تنیدن محفظه ای است که توسط لارو ایجاد می شود روی می دهد و معمولاً ۱۰ تا ۱۲ روز طول می کشد و سپس حشره بالغ از آن خارج می شود .

ریخت شناسی آسیبها
به دلیل شکل تخم گذاری حشره بالغ بید آسیب های ایجاد شده به اشکال زیر می باشد :‌
۱) آسیب های ایجاد شده روی قالی :‌نقطه ای ، کانالی ، منطقه ای ، مرکب .
۲) آسیب های ایجاد شده پشت قالی :‌نقطه ای ، کانالی ، منطقه ای ، مرکب
الف :‌۲ بیدگونه ها Tineapellionella

نگهداری فرش دستبافت

اینگونه بید را با نام خز می شناسیم . عمده صفات و مشخصات فیزیلوژیک و مرفولوژیکی آن ، شبهات به گونه ذکر شده بالا دارد و تفاوت های عمده آنها در دو مورد قابل مطالعه است .
۱)‌پروانه بید خز با طولی قریب به ۱۰ میلیمتر و با بالهای باز mm16 مقداری از پروانه بید لباس بزرگتر است با بالهای جلویی به رنگ خاسکتری مایل به زرد و روی هر بال آن سه تکه متصل به یکدیگر به رنگ تیره تر دیده می شود :‌بالهای عقبی خاکستری و دارای ریشک هایی به همین رنگ است .
۲) لاروها در محفظه ای که تنیده اندو با خود حمل می کنند و سپس در همان محفظه شفیره شده به پروانه تبدیل می شوند از سایر بیدها متمایز می شوند . البته تفاوت های دیگری نیز وجود دارد که حوصله این بحث خارج و در متون تخصصی تر به آن پرداخته شده است .
بید گونه trekhophaga tapepetzella
این بید ( بید تامی )نیز نامیده شده است . البته مطالعات ما در پهنه کشور عزیزمان نشان داد که گونه بید مخرب در ایران بیشتر نوع اول است که به بید لباس معروف است که بیشتر از لباسهای پشمی به مواد اولیه و قالیها لطمه وارد کرده است .
دوره لاروی بید قالی ۳۰ تا ۴۰ روز است و دوره شفیرگی آن ۸ تا ۱۰ روز است حشره ماده آن موردی است حدود یکصد تخم می گذارد و اندازه حشره بالغ آن بین ۵/۸ تا ۵/۱۳ میلیمتر می باشد .
لارو کامل بید لباس به mm16 می رسد حشره کامل در سال دارای دو نسل می باشد .
‌در نستریده ها ( Dernestidae )
این گروه از مجموعه سخت بالپوشان زیان آور محصولات غذایی و صنعتی هستند راسته Inthrenini با صفات مورفولوژیکی مشابه در این گروه قابل مطالعه در خصوصو آسیب شناسی قالی می باشند .

حشرات این راسته اغلب کوچک وبه شکل گرد و بیضی هستند بدنشان از فلسهای ریزی به رنگ های سفید ، زرد ، نارنجی ، حنایی ، خاکستری پوشیده شده است . Inthreninus با گونه هایی چون Tnthreninus museorum . که به سوسک موزه معروف هستند در مطالعات میدانی مادر مشارکت با بیدگونه Tineolabisselliella در انبارهای قالی مناطق کویری ایران نمونه برداری شده اند . لارو اغلب آنتونوسها به منسوجات پشمی وقالیها و فرآورده های حیوانی حمله کرده ، پر ، مو ، منسوجات پشمی ابریشم طبیعی را تخریب می کنند . لاروها به علت گریزان بودن از نور ، خود را در جاهای تاریک پنهان می کنند به این جهت مهم ترین کانون فعالیت آنها ، زیرفرشها ، لای لباسها ودیگر منسوجات می باشد . آثار خسارت این حشرات به صورت سواخهای نامنظم و بریدگی های طویل است که لاروها از خویش بعداز تغذیه به جای می گذارند .

نگهداری فرش دستبافت

قارچها ،‌جلبکها ، خزه ها و گل سنگها :‌
در مناطقی که آب و هوای مرطوب دارند ، وجود انواع گوناگونی موجودات میکروسکوپی از قبیل قارچها ، جلبکها و خزه ها معمولاً برای رشد به رطوبت احتیاج دارند . قارچها لکه هایی روی الیاف به وجود می آورند و ساختمان مواد پشمی را از بین می برند . همچنین قارچا می توانند تغییراتی در خصوصیات شیمایی و فیزیکی انواع گوناگون مواد سلولزی به وجود آورند قارچ یک گیاه انگلی است که در مناطق با آب و هوای مرطوب مانند نواحی شمال ایران که رطوبت آن زیاد است سریعاً رشد می کند . در حقیقت در چنین آب و هوایی هاگهای قارچی در تمام مدت به صورت غیر فعال وجود دارند و به محض مناسب شدن شرایط دما و رطوبت برای رشد ، فعالیت آنها شروع می شود . کنترل رشد قارچها به دو طریق پیشگیری ودرمان صورت می گیرد .

قالیشویی در ولنجک ، قالیشویی ولنجک افتخارشهر

نگهداری فرش دستبافت

 

نگهداری فرش دستبافت

×

Powered by WhatsApp Chat

× واتساپ؟!